Poemas de Amor

O pasado domingo reuniuse o noso Club de Lectura para falar do Amor nos poemas do Dolce Stil Novo e, por extensión, nos diversos ámbitos da vida.

Desde os máis remotos tempos é este un sentimento que levou á meditación, á felicidade ou á desesperación a filósofos, poetas, novelistas… a homes e mulleres… Desde o amor nos filósofos gregos ata o amor entre home e muller, tal e como describíu Ovidio na súa Arte de Amar, pasando polo amor a Deus explicado por Santo Tomás, ofrécese ao ávido lector un amplo abano de posibilidades literarias para afondar en tan misterioso e inexplicable sentimento: podemos achar amores puros, amores platónicos, amores carnais, amores impúdicos, amores románticos e amores fraternais…

DSCF1012b.jpg

Velaquí a sinatura de Camões quen, seguindo nun algo aos teóricos poetas do Dolce Stil Novo (Dante, Bocaccio, Guinizelli…), escribíu versos tan fermosos como estes:

Transforma-se o amador na cousa amada,

Por virtude do muito imaginar;

Não tenho logo mais que desejar,

Pois em mim tenho a parte desejada.

-

Se nela está minha alma transformada,

Que mais deseja o corpo de alcançar?

Em si somente pode descansar,

Pois consigo tal alma está liada.

-

Mas esta linda e pura semideia,

Que, como um acidente em seu sujeito,

Assim coa alma minha se conforma,

-

Está no pensamento como ideia;

[E] o vivo e puro amor de que sou feito,

Como a matéria simples busca a forma.

E é que entre o amor ideal e o amor terrenal… hai un treito por percorrer… Tamén WFF meditou sobre o amor na súa obra El secreto de Barba-Azul. Mauricio Dosart, protagonista da novela, reflexionaba sobre o seu matrimonio. A voz do narrador describe a súa incerteza ante a transformación do Amor:

La fuerza de su propio cariño había sido capaz de producir un extraño desdoblamiento o una extraña creación, y admiraba como real un fantasma que no existía más que en su optimista deseo.

Verdaderamente, era una mujer vulgar. Después de dos años de matrimonio, Mauricio se veía forzado a reconocerlo. Sólo su amor había podido presentársela de otro modo. Pero esta misma reflexión hacía nacer un sobresalto en el espíritu del joven. Si el amor le ocultaba la realidad, ahora que esta realidad se hacía para él notoria, ¿ya no estaba enamorado de Marta?

Enamorado… sí… El había hecho meticulosamente un análisis de sus sentimientos. Enamorado…, sí; pero de una manera muy distinta. Enamorado sin exaltación, sin éxtasis, sin arrebatos líricos, sin aquellas emociones tan difícilmente explicables de la época del noviazgo. Iba viendo salir lentamente de aquella mujer que él había amado otro mujer, la que realmente era, con sus defectos, con sus imperfecciones, ya humanizada, y la quería más humanamente, más imperfecta y defectuosamente también, sin deliquios.”

Velaquí como aquela deusa adorada polos poetas do Dolce Stil Novo se transforma en muller de carne e óso, humanízase e faise próxima.

Mais, este fin de semana, tivemos outros amores distintos: os amores dos contos a carón do lume…

TARDES DE LECER NA
FUNDACIÓN WENCESLAO FERNÁNDEZ FLÓREZ
Lendas de tradición oral

Na tarde do sábado 15 de novembro terá lugar en Villa Florentina unha lectura dramatizada de lendas de tradición oral, entre as que se inclúen historias de reis, de príncipes e princesas, de encantamentos, de mouros e outros elementos máxicos propios do noso acervo cultural.

O grupo de teatro Fas-que-fas, da FWFF, será o encargado de levar a cabo esta acción dramática.

Será ás SETE do serán en Villa Florentina. Entrada gratuíta.

 

CLUB DE LECTURA
Lendo con WFF e os seus contemporáneos

Doutra banda, o domingo día 16, terá lugar a correspondente reunión dominical do noso Club de Lectura, onde continuamos o noso labor falando dos poetas occitanos, tomando como base para a lectura o libro de Darío Xohán Cabana Antoloxía do Doce Estilo Novo.

DESEÃ�O CAPA.jpg 

Facemos unha excepción ás liñas básicas do Club e ampliamos así o ámbito de acción das nosas sesións.

Será a partir das SEIS da tarde na sede da Fundación W. Fernández Flórez.

Convergencias

En un artículo del diario El País aparecido ayer con la firma de Moncho Alpuente bajo el título de “Corre, conejo, corre” se hacía referencia a la novela de Wenceslao Fernández Flórez El malvado Carabel, puesto que en ella se relataba la interesante experiencia de 38 trabajadores de la Casa de Banca Aznar y Bofarull incitados por sus efusivos jefes a practicar una carrera pedestre de seis kilómetros con el benéfico fin de velar por la salud psicofísica de sus empleados. La referencia venía muy a cuento en el artículo del señor Alpuente, ya que su crónica se centraba en la celebración, en Madrid, de la X Carrera de las Empresas.

El malvado Carabel 2.jpg

Ahora analicemos una serie de antecedentes y veamos como el espírito de la obra de Fernández Flórez, humorista adelantado a su tiempo, converge con la de otro humorista de gran calibre como es el argentino de origen español Joaquín Salvador Lavado, más conocido por el sobrenombre de Quino, creador de esa marabillosa filósofa tan pragmática llamada Mafalda. Encontramos en uno de sus muchos trabajos una ilustración que muy bien podría acompañar algún que otro fragmento de la novela de Fernández Flórez, y en breve veremos cual es la razón.

Además de esto, entre nuestros humoristas, el propio Mingote realizó una serie de viñetas que fueron publicadas por entregas en el semanario La Codorniz en 1963. En ellas aparecía reflejado lo que podría ser el story-board de la adaptación fílmica de la novela. Recordemos que, de esta misma obra, se realizaron tres adaptaciones cinematográficas: una de ellas dirigida por Egdar Neville en 1935, otra por Fernando Fernán-Gómez, quien también llevaba el peso del papel protagonista, en 1956 y, por último, Rafael Baledón se enfrentó a una nueva versión en 1962. Mingote, como hiciera Fernando Fernán-Gómez, capta con gran acierto la esencia de la novela.

Ahora volvamos a la carrera… La situación en la que nos encontramos a los 38 competidores de la Casa de Banca Aznar y Bofarull es realmente patética: “Ni uno solo de los treinta y ocho empleados que avanzaban ahora por la paramera hubiese titubeado un instante en permanecer en el lecho si les fuese permitido elegir; pero era bien notorio el disgusto con que los jefes comprobaban las deserciones en aquellas partidas campestres ideadas por Bofarull como consecuencia de un viaje a Inglaterra y para ofrecer al mundo una enternecedora demostración del paternal cuidado con que la Casa fomentaba la salud de sus dependientes.”

El malvado Carabel.jpg

Por lo tanto, y dado que no queda más remedio que correr, es necesario que alguien de la salida. Le corresponde este papel al señor Cardoso, subdirector de la Casa, quien se acerca al señor Bofafull diciendo:

- ¡Si apenas puedo ver dónde se encuentran! No soporto esta luz. Hay demasiada luz en el campo.

Como el hecho de tener mermadas las facultades visuales siendo al mismo tiempo el portador de la pistola que ha de dar la señal para el comienzo de la carrera no es nada aconsejable, bien pronto el señor Aznar se ofrece a buscar una solución:

“Cardoso […] se encontraba más aliviado de su fotofobia desde que Aznar le había cedido unas enormes gafas ahumadas, detrás de las cuales manifestó que ya comenzaba a ver el campo y que no le parecía que tuviese nada de particular.”

Estas gafas empañadas, que emulan los humos putrefactos que impregnan el ambiente urbano, alivian a Cardoso de su malestar. Así se nos transmite la idea del desarraigo existente entre el hombre y el campo, entre el hombre y la tierra, idea que retomará Fernández Flórez en El Bosque Animado através del diálogo establecido entre las hermanas Roade y el Hombre de la Tesis. Pero, ¿como se resuelve esto en la película de Fernán-Gómez, por ejemplo? Pues tal y como ilustró Mingote en sus viñetas de La Codorniz:

Sin título-1.jpg   Sin título-2.jpg

Al margen de facilitarle a Cardoso las gafas, nada le es más gratificante y regenerador al pobre hombre que respirar el humo expelido por los directivos, con sus puros magníficos como chimeneas. Esto hará que Cardoso se sienta realmente como en la ciudad. Y es que el hombre, cada vez más alejado del campo y del bienestar que éste produce en los organismos, está ya tan habituado al ambiente contaminado de las ciudades que no es capaz de respirar relajadamente el aire limpio y feliz de los campos ni admirar la belleza de sus paisajes. No va, pues, descaminado Quino cuando representa un momento familiar: los padres con sus hijos pasando el día en el campo, dotados de unas escafandras directamente conectadas al tubo de escape de su auto, tal y como puede verse a continuación:

Quino.jpg

El toro, el torero y el gato

EL TORO, EL TORERO Y EL GATO

el toro1.jpg

Capítulo quinto

“Dónde se pueden leer sensatos conceptos acerca de los toros mansos”

En los ruedos, al margen de reses bravas, pueden encontrarse también toros mansos, desganaos, que no muestran interés alguno por estar en la arena y, mucho menos, por andar perdiendo el tiempo detrás de un capote. Son pasotas. Aunque es de suponer que alguna otra motivación tendrán en la vida…

Joselito y Belmonte.jpg

Joselito y Belmonte, dos grandes figuras del toreo que aparecen mencionadas en esta ocasión.

Sobre estas reacciones taurinas reflexiona Fernández Flórez en el capítulo de El toro, el torero y el gato que hoy presentamos:

CAP�TULO QUINTO El toro, el torero y el gato.doc

José María Méndez

José María Méndez (1916-2006) es uno de los nombres que podemos encontrar en los ficheros de la biblioteca de Fernández Flórez, en Cecebre.

Este escritor, natural de Santa Ana (El Salvador), estudió Derecho en la Facultad de El Salvador, doctorándose en 1941 con el trabajo “La confesión en materia penal”. Fue profesor de Introducción al estudio del Derecho en la Facultad de Jurisprudencia y de Ciencias Sociales y de Códico de Instrucción Criminal y de Derecho Político. También dirigió el Diario “Patria Nueva” y fue colaborador y articulista para “Diario de Hoy” y “La Prensa Gráfica”.

JMM�NDEZ.jpg

Dentro del campo literario, destaca su labor como cuentista, siendo considerado como uno de los maestros del relato con cuentos como “Ajedrez”, por ejemplo.

De su primera obra, Disparatario (publicada por el Ministerio de Cultura de El Salvador en 1957), en la que queda patente su gusto por la obra periodística de Eça de Queiroz, se dice en nuestra edición que “las saetas que de las páginas de este libro son disparadas casi siempre pegan en el blanco. Disparatario está escrito en un estilo ágil, picante, de períodos cortos cualidades que lo hacen que cautive al lector”.

Veamos, pues, algunos de esos dardos impreganados de humor y de ironía que tienen la habilidad de dar donde duele (escogeremos aquellos que tengan un valor casi universal):

“En la frase “pienso, luego existo”, se puede sustituir la primera palabra según las distintas profesiones de los que hablen. Así dirá un pintor: “pinto, luego existo”; y un bailarín: “bailo, luego existo”. Solamente los diputados no pueden sustituir la primera palabra. No porque carezcan de profesión. Sino porque para ellos fué hecho el pienso.”

“A nuestros Presidentes no les cuesta poner la primera piedra. Lo que les resulta sumamente difícil es poner la última.”

“Lo mejor en política -decía Benavente- es no hacer caso”. ¡Qué grandes políticos hemos tenido entre nuestros gobernantes.”

Dejamos para otro día el comentario de la breve pieza teatral Este era un rey (Comedieta en un solo acto).

Unha tarde con Perrault…

E así foi como transcorreu a tarde de onte dentro da Caixa dos Contos Favoritos. Riquete o do Copete, máis feo que un cribo pero máis listo que un esquío, foi quen de conquistar á fermosa e remilgada ex-princesa tonta gracias á forza do Amor!

PRESTIDIGITACI�N 1.jpg

Foi unha xornada tranquila, sen frío e sen choiva, na que ademais de contar contos tamén levamos a cabo unha nova votación para elexir o título do conto ao que nos enfrentaremos o vindeiro mes de Decembro. O resultado foi un duro empate entre A Princesa das Neves e Barba Azul… Dadas as circunstancias, o que faremos será dedicar dous meses consecutivos a estas dúas interesantes historias reservando a seguinte votación para o mes de xaneiro.

Foi unha xornada tranquila, sen frío e sen choiva, na que ademais de contar contos tamén levamos a cabo unha nova votación para elexir o título do conto ao que nos enfrentaremos o vindeiro mes de Decembro. O resultado foi un duro empate entre e … Dadas as circunstancias, o que faremos será dedicar dous meses consecutivos a estas dúas interesantes historias reservando a seguinte votación para o mes de xaneiro.

DSCF0989B.jpg

Debemos sinalar que, despois das vacacións, levamos a cabo unha mellora no sistema electoral pois, a partir de agora, en vez de ter que levantar a tapa da caixa-furna para votar, dotámola dunha regandixa pola que se pode introducir o voto máis comodamente.

AVISO IMPORTANTE:

Para todos aqueles interesados en tramitar a solicitude de xoguetes e outros pedidos co Sr. Papa Noel, desde a FWFF

FAISE SABER

Que, case con total seguridade (se a súa axenda non muda no último momento), contaremos coa inestimable presencia deste na próxima sesión da Caixa dos Contos Favoritos, a fin de que todos aqueles interesados poidan facer o seu correspondente pedido con tempo, sen que o Sr. Papa Noel se vexa agobiado a última hora por unha manchea de cartas cargadas de peticións diversas en medio dun maremagnun de confusión que tan só perxudicaría a posterior efectivade das entregas.

GRACIAS. 

Riquete o do Copete

TARDES DE LECER NA
FUNDACIÓN WENCESLAO FERNÁNDEZ FLÓREZ
A Caixa dos Contos Favoritos

Perrault.jpg

Charles Perrault (1628-1703)

Na tarde do sábado, día 8 de novembro, terá lugar unha nova sesión infantil na Caixa dos Contos Favoritos en Villa Florentina, sede da FWFF. Neste caso, o “conto contado” será o que narra as aventuras de Riquete o do Copete, recollido por Carlos Perrault e que forma parte dunha antoloxía que podemos atopar na Biblioteca Particular de Fernández Flórez, en Cecebre. O Fas-que-fas, grupo de teatro da FWFF, será o encargado de levar a cabo esta lectura dramatizada.

NOTAS PREVIAS: Cando Riquete o do Copete naceu, á súa nai a Raíña case lle dá unha volta ao percibir a fealdade do fillo querido. Unha fada que estaba presente no momento do feliz acontecemento calmou á figura materna asegurándolle que, aínda que feo, o seu fillo sería moi moi avisado, dotado dunha intelixencia superior que podería transmitir en calquera momento a aquela persoa que se vise necesitada de tal complemento. 

Pouco tempo despois (uns seis ou oito anos), a soberana dun país próximo paríu dúas nenas, unha delas lista como un allo pero fea como un demo, e outra fermosa como un anxo, pero máis tonta que Abundio, tanto que metía medo. 

Contando con todos estes ingredientes algo xa se pode deducir do que vai acontecer… e Charles Perrault escribe un conto con moralexa. Mais para saber cal é a moralexa, primeiro haberá que escoitar o conto… Pois ben: isto será mañá, sábado día 8, ás SETE do serán en Villa Florentina.

Una de cal y otra de arena…

De todos é sabido que arredor das corridas de touros houbo, hai e haberá sempre polémicas establecidas entre os que defenden esta festa de carácter nacional e aquelas outras que ven nela un acto sanguinolento de crueldade gratuíta. Fernández Flórez podería ser incluído dentro deste grupo.

No anterior artigo deste mesmo blog deixamos un fragmento do capítulo cuarto da obra El toro, el torero y el gato onde máis unha vez se dá conta desta posición que, fronte ao espectáculo taurino, mantiña Wenceslao Fernández Flórez. José María de Cossío, verdadeiro apaixoado de tal arte, é autor dunha magna obra que leva por título Los toros. Tratado técnico e histórico, publicada por Espasa-Calpe en 1947. Neste interesante estudo trata de explicar os pormenores do espectáculo taurino e de relacionalo con diversas manifestacións artísticas como a pintura, a literatura ou mesmo a escultura. Entre os diferentes apartados que o compoñen, podemos ver un capítulo encabezado coa palabra “Polémicas”. Neste é onde achamos unha referencia ás innovadoras teorías de Fernández Flórez, así como unha tentativa por dar coa explicación desta discrepancia por parte do galego.

los toros 1.jpg   los toros 2.jpg

Los toros. Tratado técnico e histórico de José María de Cossió. 1947. Exemplar pertencente á biblioteca de A. Montero, en depósito na FWFF.

Observemos o comentario que, en relación con isto, escribe Cossío no tomo 2 da súa obra:

Posición opuesta (a la de Pérez de Ayala y su Política y toros, en este caso) es la del gran humorista Wenceslao Fernández Flórez. Éste no sé si ha discutido alguna vez con gravedad la conveniencia de las fiestas taurinas, pero desde luego las ha ridiculizado en numerosos ensayos o artículos. El ataque de Fernández Flórez es precisamente a lo que la opinión general de nuestros escritores y artistas juzga inapelable: la belleza del espectáculo. Pues bien; a nuestro humorista el espectáculo es lo que le parece aburrido, monótono y sin interés. La naturaleza gallega del escritor, como sucedía con el Padre Sarmiento, puede explicar esta posición. Ciertamente, los casos de estética no se deciden por plebiscito, y así no podemos menos de admitir como legítima la posición de Fernández Flórez, aun cuando no la compartamos. Ni vale la pena de discurrir si ello es una limitación de espectador o, por el contrario, una consecuencia de ser más avisado. Lo cierto es que sin entablar polémica (y esta posición podría dar lugar a la única discusión sobre los toros con auténtica actualidad) sobre el caso, debe quedar constancia de que, si no puede llamarse singular a tal juicio, son una minoría los que lo comparten.”

El toro, el torero y el gato

Capítulo cuarto

el toro.jpg

“En el que se reflexiona acerca de la fiesta en general”

Una vez más dejamos constancia en este espacio del interés científico que se desprende de nuestras fiestas nacionales y, más puntualmente, de la tauromaquia. Este espectáculo consta de diversas partes en las que participan diferentes personas con misiones fundamentales.

picador cap iv.jpg 

Una de ellas es el picador, figura de especial relevancia y de características más que sobrenaturales, tal y como podremos ver después de dar una atenta lectura al artículo que hoy les proponemos. Del mismo modo que Fernández Flórez proponía la experimentación científica aplicada a las cabezas de los futbolistas para tratar de explicar su magnífica resistencia al impacto con el balón, también apuesta por la puesta en práctica de tal proceso para explicar la singular naturaleza que constituye y conforma al picador.

Lean, pues, y disfruten…

 CAPÃ�TULO CUARTO (3) El toro, el torero y el gato.doc

2009_013111-10-08FWFF0003b.jpg

Carballo Calero no noso faladoiro…

O pasado domingo dedicamos o noso faladoiro dominical á figura do profesor Ricardo Carballo Calero centrándonos, fundamentalmente, na súa obra dramática e, en concreto, na peza Auto do prisioneiro.

A esta cita acudiron algúns dos amigos da FWFF para coñecer algo máis sobre o egrexio ferrolán, uns dos primeiros en escribir unha completa Historia da Literatura Galega Contemporánea.

carballo calero.jpg

Carballo Calero naceu no Ferrol Vello no ano 1910, convertíndose no máis maior de seis irmáns. Cursa os seus primeiros estudos no Colexio do Sagrado Corazón de Xesús e asiste de moi novo ás representacións teatrais e proxeccións cinematográficas do famoso Teatro Jofre. Isto condúceo á lectura de pezas teatrais e novelas e incítao á composición poética. Con 16 anos matricúlase na Universidade de Santiago en Filosofía e Letras. Na vila compostelana toma contacto cos membros do Seminario de Estudos Galegos e coñece a todos aqueles que formaban o grupo Nós. No SEG acabará ingresando no ano 1927 e incorporarase ás seccións de Historia da Literatura e Ciencias Sociais, Xurídicas e Económicas. Tamén se incorpora á FUE, Federación Universitaria Escolar, onde participa activamente con accións contra a dictadura de Primo de Rivera.

En 1931 colabora na creación do Partido Galeguista, participando moi activamente na vida política do partido. Dous anos máis tarde consegue unha praza como funcionario no Concello de Ferrol. Xusto despois de ter rematado a carreira, estala a Guerra Civil estando el en Madrid. Durante a contenda, loita no bando republicano e, ao remate daquela, é feito prisioneiro. Unha vez posto en liberdado, ao cabo de dous anos, vese na obriga de buscar traballo no ensino privado, pois tiña perdido xa os dereitos sobre a súa praza de funcionario. Comeza tamén unha etapa de intensa produción literaria, teatro, poesía e novela, e tamén colabora en distintas revistas como La Noche, onde os seus artigos aparecen baixo o pseudónimo de Fernando Cadaval.

Contribúe á creación da Editorial Galaxia en 1950 e en 1958 ingresa na Real Academia Galega.

A partir deste momento aparecen publicadas traballos de investigación lingüística e literaria, como a Historia da Literatura Galega Contemporánea (1963), a Gramática elemental del gallego común (1966), Sobre lingua e literatura (1971) ou Problemas da Lingua Galega (1981). En relación coa lingua galega, Carballo Calero defende a súa recuperación e normativización desde unha postura reintegracionista, o que queda patente nas súas Normas Ortográficas do Idioma Galego (1979). Nos intensos debates producidos antes da elaboración da primiera normativa oficial, a postura defendida por Don Ricardo é anulada e impóñense sobre ela as actuais Normas Ortográficas e Morfolóxicas do Idioma Galego.

Despois desta época de loita, a figura de Carballo Calero é deixada de lado e o investigador abandoa a docencia e dedícase fundamentalmente á creación literaria. Scórpio, escrita en 1987, está considerada como unha das mellores novelas da Literatura Galega. A partir daquí recibe propostas como a de Filgueira Valverde, para formar parte do Consello da Cultura Galega, que rexeita; e homenaxes de entidades diversas.

Carballo Calero morre en Santiago de Compostela o 25 de marzo de 1990.

Da súa obra dramática, destacamos o seu Auto do Prisioneiro (1968), unha interesante peza através da que o protagonista trata de descubrir o segredo que se agocha detrás dunha simbólica porta, a porta detrás da que mora o Director, o Pai… o segredo de Barba Azul.

catro pezas.jpg

PRISIONEIRO: Miña nai, ¿é que non teño un pai? Olla esa porta. Din que está tras ela. Olla esa guía de teléfonos: hai un número que lle corresponde. Golpeo a porta, e endexamais se abre. Marco o número, e endexamáis contesta. Estóu aquí, confinado. Visítanme persoas. Non sei se son sombras. Unha muller engaiólame. Ás veces seméllame a súa boca unha froita de lume. Logo, unha froita de cinza. Todo, segundo me din, é ousequio do meu pai. O xantar, o beber, a calefaición, a ducha, a muller, os amigos, a nai. Todas son mensaxes del. Pero el non aparez nunca. E se el non esiste, non esisto eu. Sin ti, sin Laura, sin teito e sin pan podería vivir ou morrer se soupera quén son. Sin el non podo vivir nin morrer, non podo ser, porque non se é se non se ten un pai; e se non se sabe quén é o seu pai, non se sabe quén é un. Porriba de todo, necesito coñecer ao meu pai. Dime ti quen é, por qué non abre esa porta, por qué non responde á miña chamada.”

Fragmento de Auto do prisioneiro

Páxina seguinte »