Fundación Wenceslao Fernández Flórez

Tardes de lecer na Fundación Wenceslao Fernández Flórez

Novembro 2006

“A lectura é á intelixencia o que o exercicio é ao corpo”. Richard Steele (1672-1731). Escritor irlandés.

Sábado 4. MAGOSTO POPULAR con castañas, chulas de cabaza e o Conxuro da Queimada.

Domingo 5. TÉ CON HISTORIAS. Tertulia adicada a Wenceslao Fernández Flórez e o galeguismo, que será conducida por Antonio Montero, director da FWFF.

Sábado 11. LECTURA DRAMATIZADA de textos de Historias y leyendas, de Cristóbal Lozano a cargo do grupo de teatro Fas-que-fas.

Sábado 18. TARDE DE MÚSICA. Presentación do disco Requinteiros, primeiro disco de A gaita de Sarandón.

Sábado 25. CONFERENCIA. Contaremos coa presencia de Antón Abreu e Antonio Míguez, que tertulian co director da Fundación, Antonio Montero, sobre Arxentina e Brasil, Unha experiencia de vida.

Todas estas actividades terán lugar nas tardes dos sábados, por volta das sete do serán, agás a tertulia do domingo día 5 que será ás cinco da tarde. Entrada gratuíta.

 MEDIO AMBIENTE E LITERATURA

O vindeiro sábado, día 28 de Outubro comeza unha serie de xornadas adicadas ao Medio Ambiente e a Literatura, tendo como centro de atención a relación existente entre O Bosque Animado e o entorno natural da parrquia de San Salvador de Cecebre. Este evento prolongarase durante os dous primeiros fins de semana de novembro.

A inauguración das xornadas terá lugar o día 28 por volta das nove da mañá e serán presentadas polo director da Fundación, Don Antonio Montero. Os dous primeiros cursos, adicados á fauna e á flora, serán impartidos por Celia Gálvez, mentres que o terceiro, de literatura animada, será impartido por Alicia Longueira.

Todos aqueles que queiran participar poden chamar á FWFF de martes a sábado, de 11 a 13 horas pola mañá, e de 17 a 19, pola tarde, ou ben o domingo de 12 a 14, pola mañá, e de 17 a 20, pola tarde.

Teléfono: 981 676 052

Este sábado, día 21 de outubro, contamos en Villa Florentina, coa presencia da actriz María Inés Cuadrado.

O presente traballo fala dos Mauristas e dos seus programas políticos e ven a dicir que non poden se aceptadas “as prédicas antinazonalistas feitas po-los adeptos ó siñor Maura no seu recente aito do Teatro Principal da Cruña. Tod´ó que sexa hostilidade ô nazonalismo, é conservare o cordón umbilical co-a vella política, e volvel-a espalda-vallamonos de este tópico tan en uso- ô Sol das novas ideas.

Sexamos rexionalistas-craman hoxe moitos políticos-, mais nada de nazonalismos..

En primer temo, isa negazón está compretamente falla de senso. O sentimento nazonalista está basado nuha realidade étnica e histórica que non se pode suprimire nin da que se pode prescindire antoxadizamente. Ningún sentimento, por outra parte, pode ser tan nobre nin tan confesabre. E ainda que un respetabre canónigo, nado en Cuenca, dixera no El Ideal qu´os galegos non queremos sere nazonalistas, nós ficamos coa opinión d´outro esquirtor, non galego, o siñor Pérez Barreiro, noso cultísimo e distinto amigo, qu´eispuxo valentemento no El Liberal, que de ningunha maneira, e máis estimabre o que dÏ: “Eu son primeiro Galego, castelán, catalán, e despois español”.

Houbo quen dixo que Galicia demostróu a sua cultura cando o Orfeón cruñés saiu da terra conquerindo loureiros. ¡¡Hai ho ..¡… nin contesta merece isto, pro imos dala.

Primeiramente é dubidoso que a música sexa unha cultura. Non a teñen por tal moitos filósofos, antr-iles Kant, Spencer e Shopenhauer.

Ademais hai pobos d´instituciós musicás modelo que non van nin moito menos a cabeza do progreso. Pro inda que fosen. Pro inda que fosen. Un Orfeón do xeito que o dirixiu Chané non tería ésito hoxe, o cal proba que non era cousa perfeita nin precursora de cousa perfeita. O tempo d´aquela clase d´ofeós, morreu.

Pode cantare un pobo e ser escravo. Pode cantar un pobo e ser inculto. O orfeó Catalá - por exempro- non di nada por si soio do progreso de Cataluña. De maneira que teñen que buscarse outros argumentos.

Como hai que probare que non sigan téndose mal conceuto do galego no Centro d´España, en Portugal e nas Américas. O porque si, non é nada.

E por esas terras de Deus inda se ten por galego culto a quen podese facer este denigrante eloxio: “Home, vosté non parez galego”. Somente dignificaráse é impoñerase Galicia, por unha cultura gallega feita en gallego“.

W. Fernández Flórez

O que podemos decir é que hoxe, 80 anos despois, pensamos o mesmo e necesitamos que a xente o entenda tan claro como o escritor.

A. Montero

O pasado sábado día 14 de outubro tivo lugar en Villa Florentina unha charla sobre o noso Sistema Solar e así, a modo de paseo fascinante, percorremos os nosos planetas veciños partindo do astro rei, o Sol, e facendo algún que outro alto nos principais satélites que poboan esta parte próxima da Galaxia.

O encargado de conducirnos neste traxecto foi o profesor Francisco Novoa Cid, licenciado en Ciencias Biolóxicas e profesor titular de Secundaria e Bacharelato. O profesor Novoa Cid é membro da Agrupación Astronómica Rías Baixas e ten participado en moi diversas charlas, mesas rendondas e conferencias sobre Astronomía para alén de impartir cursos tamén sobre esta materia, movido sempre por un grande interés e rigor científicos.

O profesor Novoa Cid chegou á FWFF acompañado da súa dona, Paloma, e ambos foron recibidos polo director da Fundación, Antonio Montero, e polo persoal da casa. Pouco despois de rematar os preparativos técnicos e mentres agardaban a hora de inicio en animada conversación, chegou o presidente da Agrupación Astronómica, Antolín Franco. Deu comezo así a andaina sabatina, mentres o auditorio se ía enchendo progresivamente de ouvintes atraídos polo interesante tema desta charla coa que quixemos conmemorar a Semana Mundial do Espazo, que tivo lugar entre o 4 e o 10 de Outubro. Fixo a presentación dos convidados o director da Fundación, que cedeu despois a palabra ao presidente da Agrupación Astronómica, para comezar acto seguido a charla da man de Francisco Novoa.

Durante a disertación, que suscitou singular curiosidade, foron varias as cuestións que se depositaron na mente dos presentes, ás que moi amablemente respostou o profesor Novoa Cid. Ao fin do evento, o anfitrión, Antonio Montero, fíxolle entrega dun agasallo en nome da Fundación reiterando o agradecemento pola súa presencia e, acto seguido, como é habitual, o noso convidado deixou a súa sinatura no libro de honor da Fundación.

Para remate desta intensa e prolífica xornada, público, anfitrións e conferenciante, pasaron ao ambigú preparado a tal efecto, onde continuou a tertulia en cordial harmonía.

Obxectivos 

Pretendemos, con esta pequena fotobiografía, facer un repaso pola vida de Wenceslao Fernández Flórez, aportando documentación e poñendo en valor documentos que avalan e desminten os estereotipos que sobre o escritor se contan, cumplindo así un mandato da FWFF.

Escribimos estas liñas coa intención de ser xustos, de ir dotando á súa Fundación dun espírito liberal e dun espazo de interculturalidade que sirva para que as novas xeracións poidan copiar modelos positivos intentando seguir o vieiro marcado polo escritor e para que no futuro Galicia sexa máis equilibrada, máis participativa, máis culta e máis comunicativa.

Tratamos de dar a coñecer e poñer en valor as imaxes das que dispoñemos na Fundación do escritor, da súa familia e dos amigos que os visitaban. Queremos que todas elas sexan un legado documental para os investigadores.

Recuperar un libro de familia esquecido no faiado dos tempos permitiranos reconstruir unha vida chea de vivencias nunha parroquia galega, San Salvador de Cecebre, un lugar que tanto lle debe ao escritor e ao que el tanto apreciaba, chegando a dicir que desexaría morrer entre os do seu pobo de Cecebre. A súa simple presencia era un feito de ledicia para a localidade, pois o escritor e a súa familia eran moi queridos e apreciados na parroquia. Son varias as testemuñas aínda vivas que o comentan. O propio escritor ten feito declaracións a propósito das súas máxicas vivenvias, da inmersión na Natureza, da paisaxe, das cores e da paz alí existente. Con motivo dunha entrevista que lle fixeran, Wenceslao fixo referencia ao feito de que arredor desta parroquia viviran tamén dous intelectuais que retrataban a Natureza e a paisaxe e que retornaban despois de cada verán coa maleta chea de vivencias pra desenvolver o seu traballo no ambiente urbano. Un deles era o seu compañeiro e amigo, o pintor Seijo Rubio, tamén veraneante no Apeadeiro de Cecebre e que inmortalizou na súa obra a paisaxe deste lugar e os paisanos das terras das Mariñas. E foi a outra personaxe ilustre da literatura galega a coñecida Emilia Pardo Bazán, quen tamén visitaba as terras de Abengondo baixándose do tren no Apeadeiro de Cecebre que durante moito temo levou, precisamente por esta circunstancia, o nome de Apeadeiro de Abegondo.  

Introdución
Poucos escritores foron tan inxustamente maltratados e esquecidos como Wenceslao Fernández Flórez. As causas que motivan este trato son moitas e de singular relevancia, pois abarcan desde suposicións acerca das súas inclinacións políticas e da súa parcial amizade co dictador ao desprestixio da súa calidade literaria e da súa capacidade crítica como xornalista, chegando a acusalo despectivamente de misóxino e homosexual sen ter fundamentos lóxicos en que basarse.
Cómpre, pois, atendendo á realidade, desbaratar ese mar de prexuízos sen fundamento nos que se basan os indoutos para acusar, condenar e esquecer con tanta lixeireza a un dos grandes novelistas e xornalistas do século XX.
As circunstancias vitais deste home, xunto cos acontecementos políticos acaecidos na súa vida e a súa morte antes do pasamento do Xeneral Franco, dannos as claves do seu esquecemento. Por iso desexamos clarificar e falar da pesonaxe e de todos eses feitos dos que non se ten falado ou cos que non se ten vinculado ao escritor. A saber:
 

1. Pouco ou nada se ten dito das súas películas, como Camarote de lujo (1957), onde denuncia a permisividade e a especulación xunto co fenómeno da emigración así como o que significaría para Galicia baleirala da mellor man de obra e dos mellores homes das súas vilas. Tampouco se menciona que foi un dos escritores que máis guións de cine aportou ao mundo audiovisual, como se reflexa na obra Wenceslao Fernández Flórez y el cine español, coordinada por José Luis Castro de Paz e Jaime J. Pena Pérez.

2. Así mesmo, non adoitan mencionarse os artigos-denuncia, aparecidos na revista Semana na década dos anos 50, en defensa do cine español contra a invasión do cine americano, ridiculizándoo, nalgúns casos, fronte ás producións nacionais.

3. Da súa defensa do galego como idioma de achegamento ás linguas portuguesas e brasileiras, tal e como recolle o profesor Rodrígues Lapa, algo que aínda hoxe está pendente a pesar das reformas e dos cambios normativos levados a cabo. É este un tema do que xa Fernández Flórez falaba nos anos 20.

4. Da defensa da lingua galega na Real Academia Española para que deixase de ser considerada como un dialecto pasando a obter a categoría de lingua. Foi Wenceslao quen acadou ese éxito na RAE.

5. Do seu antimilitarismo e defensa do galeguismo facendo posible que a pruma máis lida de España se puxera á fronte dos ideais daqueles seus compañeiros que polos anos 20 pretendían pór en marcha a Colección LAR: Carré Aldao, Camilo Díaz Valiño, Eladio Rodríguez, Manuel Casás, M. M. Puga y Parga (Picadillo), Tettamancy, Ángel del Castillo…

6. En toda a súa obra, a pesar de ser en castelán, atópanse topónimos, nomes, verbas, expresións puramente galegas e, finalmente, a súa obra cimeira, O Bosque Animado, é un canto á paisaxe galega coa que se anticipa a outros paisaxistas galegos de sona na descrición da natureza, aos ecoloxistas e semella que tamén aos antropólogos a través da rica descrición dos nosos paisanos, das nosas supersticións e da nosa espiritualidade.

7. Adoita pasar desapercibido o feito de que Fernández Flórez foi o único capaz de defender nun xornal conservador como ABC a presencia e o discurso de Castelao ante a Cámara española en momentos difíciles, e de que aínda hoxe non houbo un xornalista que fixese algo semellante co noso galeguismo ou co noso nacionalismo.

8. Foi un home implicado cos seus cidadáns, e iso sabémolo ben en San Salvador de Cecebre, onde axudou a moitos rapaces, falando con eles na súa propia lingua.

9. Non se fala de que o seu nome está detrás da equipa de redacción de NÓS.

10. Da súa loita constante contra o caciquismo desde os inicios da súa actividade xornalística e como comentarista político, pois xa no ano 1906, escribía artigos incendiarios contra os abusos do cacique desde o xornal La Defensa, xornal que el mesmo dirixíu en Betanzos.

VISIONES DE NEURASTENIA

Este sábado, día 7 de Outubro, tivo lugar en Villa Florentina a lectura dramatizada de textos da novela Visiontes de neurastenia (Pueyo, 1924), da autoría de WFF. 

Esta lectura, exitosa por demais tanto pola súa temática como polo contido filosófico que a impregna en moitos episodios, non só tivo como protagonistas aos habituais integrantes do grupo de teatro Fas-que-fas, senón que tivemos o privilexio de escoitar a voz do propio autor lendo a súa obra nunha grabación que forma parte do Arquivo Sonoro da FWFF.

O capítulo lido por Fernández Flórez titúlase “La tragedia del llavín” e narra a  tráxica situación á que se ve sometido o protagonista cando a chave coa que ten que abrir a porta do seu piso cae rodando polos chanzos das escaleiras sumindo ao pobre home nunha terrible confusión que o leva ás máis disparatadas reflexións.

O protagonista do relato Silencio é Félix Millán, un rapaz que ven de rematar a súa carreira de Filosofía e Letras e ao que se lle augura un futuro perfecto impregnado de éxitos, tanto persoais como laborais.
Mais este augurio, tal e como o narrador nos anticipa na primeira páxina da obra, non chegará a cumplirse por mor dunha mácula na súa vontade, pois é incapaz de enfrentarse a unha situación que esixe, ante todo, unha grande forza interior. Durante os seus anos de estudante, e sen que isto supuxese unha merma para o seu rendemento académico, o rapaz ten asiduos encontros con outros estudantes de hábitos libertinos cos que se embriaga frecuentemente.
Cando chega á súa casa, xa licenciado, a nai agárdao impaciente e chea de espectativas coa esperanza venturosa de ver medrar os fillos do seu fillo. A relación que este mantiña con Daniela, a súa moza de toda a vida, retómase e todo semella ir ben. Mais… unha noite, a nai xa durmida, uns extraños ruídos alertan a casa. Félix chega borracho e non dá coa chave na pechadura da porta. Comeza a facerse evidente a súa debilidade polo alcohol, unha debilidade que a nai disculpa como unha fraqueza de xuventude que cos anos ha de curar. Este comportamento, lonxe de minguar, e despois da morte da súa nai, medra de día en día ata o punto de que, nun baile da cidade, deixa en evidencia á súa moza diante dunha numerosa concurrencia.
Félix, arrepentido, consciente de canto pode perder, analiza a súa crítica situación e busca axuda, chegando a tomar a determinación de recluirse no sanatorio mental de Conxo durante o período dun ano a fin de afastarse dun eminente perigo que non é outro que el mesmo. Pasado ese tempo, durante o que mantén unha frecuente correspondecia coa moza, Félix volta á vila, sendo acollido con amor por Daniela e pola súa nai. Os amigos saúdano con incredulidade, mesmo tomándoo por un tolo, mais el defende con firmeza o seu criterio, a súa nova vida. Todo parece indicar que está curado e durante un tempo a súa existencia transcurre entre as aulas e a casa da noiva.
Mais a forza de insistir é que o demo se apropia das almas dos homes, e así foi como os amigos, por aquelo de que “por unha copa non vai pasar nada”, rematan por convencelo para que asista á despedida de solteiro de Bello. Nesta altura é que o lector xa está a rosmar polo baixo, co corazón a latexar forte no peito: “Non vaias, Félix!”. Mais xa non hai nada que facer. Alea jacta est!: A sorte está botada. Sabemos en que vai parar a historia. Podemos anticipar o fin que se aveciña. E nós mesmo, lectores, sentímonos maxistralmente derrotados.
Así queda reflectida no relato a inseguridade que en nós mesmos suscita o ánimo feble de Millán. Seguimos lendo porque a atmósfera pide que o fagamos, e asistimos así ao declive final, ao deterioro corrosivo do alcoholismo sobre a mente o sobre o intoxicado corpo do protagonista.
El é consciente da súa situación, sabe que non pode parar a bola que comezou a rodar xa desde o intre en que víu a luz por vez primeira. Así o recoñece nas primeiras liñas do relato:
“En sus meditaciones había procurado muchas veces descifrar el secreto de aquella oculta fuerza interior que lo arrastrara por una pendiente de oprobio. Y no lo pudo descubrir. […] Había ocurrido, sencillamente, que su voluntad estaba enferma en el fondo de su espíritu y que no había logrado resistir a la insinuación de un vicio.”

Este relato foi publicado pola Editorial Pueyo xunto con Los tres mosqueteros e El calor de la hoguera (que despois daría lugar a Los que no fuimos a la guerra) no ano 1918.

Este fin de semana tiveron lugar en Villa Florentina dous actos de especial relevancia que, apesar de algún que outro imprevisto, deixaron un moi bo sabor de boca entre os asistentes.

Contabamos para o sábado coa presencia do Director Xeral de Conservación da Natureza, don Xosé Benito Reza, quen por motivos laborais e ao seu pesar, tivo que aprazar a súa visita a Villa Florentina. Mais outro dos convidados desta tarde, o profesor Jesús Izco Sevillano, acudíu puntualmente á cita concertada con esta tarde de lecer adicada ás Rutas Naturais en torno ao Bosque Animado, tema parcialmente ligado coa agradable tertulia que tivo lugar na tarde do domingo dentro da sección Té con historias. O profesor Jesús Izco Sevillano é catedrático de Botánica da Universidade de Santiago, presidente da Academia Galega de Farmacia e autor de diversas publicacións así como dun catálogo de árbores senlleiras de Galicia. Foi recibido polo director da Fundación, Antonio Montero e, despois de visitar a casa e os seus xardíns, tivo lugar unha amena charla onde se falou do entorno de San Salvador de Cecebre e da creación de determinadas rutas naturais onde o visitante poida facer un percorrido por este lugar a fin de admirar a paisaxe con toda a súa variada riqueza biolóxica.

Comeza así unha relación de colaboración co colectivo Terra das Mariñas, composto por diversos concellos da comarca, con infinidade de obxectivos. Entre eles pretendemos que esté o recoñecemento e a posta en valor do que a obra O Bosque Animado representa para a Terra das Mariñas, novela onde o escritor hai case 70 anos foi describindo os lugares dos municipios desta comarca: Carral, Crendes, Bergondo, Pravio, Bribes, Lema, San Tirso de Mabegondo… En representación deste organismo, que está a facer un esforzo notable por difundir a Comarca das Mariñas, e do Concello de Cambre, asistíu a este evento o concelleiro de cultura Xabier Iglésias.

O Sr. Izco, despois de visitar a fraga, destacou a valiosa riqueza que a mesma ten como valor histórico-literario, así como a calidade dos exemplares que a conforman polo seu porte, grosor, altura e idade en especies como o pinus pinaster, quercus rubra ou quercus pirenaica, deixando, así, a súa promesa de voltar pola FWFF.

Pola súa banda, o Sr. Montero fixo un percorrido botánico polo espazo que propón como ruta natural para camiñantes, amosando a tipoloxía de prantas e animais que alí se poden ver. Esta sesión foi enriquecida con imaxes diapositivas que reflicten os puntos de interés seguindo as referencias que fai o autor no Bosque Animado na súa obra.

Así mesmo, a charla posterior á conferencia foi moi animada e debemos destacar un comentario do Sr. José Carro, home da localidade que coñeceu persoalmente a Wenceslao e que vivíu con el e co seu pai, Eugenio Carro, interesantes tertulias. Ásí, contou unha anécdota en que, en certa ocasión, rematada a contenda civil e despois de manter unha pequena discusión de tipo político Eugenio Carro e Wenceslao, o primeiro díxolle: “Eu non teño que escapar do país e ti si. Ti tes que estar en Portugal”. Ao que Wenceslao replicou: “Se eu tivese a túa cabeza, tamén andaba por aquí”…

Para alén desta mesa redonda, o domingo día 1 de outubro tivo lugar unha nova tertulia dentro do ciclo Té con historias, onde desde hai xa varios meses, cada primeiro domingo de mes, se ven adicando este día a un persoeiro das letras, da música, da pintura ou doutras disciplinas artísticas, arredor dunha taza de té ou de café…

Así, a tarde do día 1 tivo como tema central San Salvador de Cecebre na obra de WFF. Esta tertulia foi conducida polo director da Fundación, Antonio Montero e nela, entre outras cousas, fíxose unha reflexión sobre a estreita vinculación existente entre o percorido vital do escritor e a súa obra así como a influencia que, en máis casos dos que pensamos, exerce a realidade sobre a ficción.